و نيز مىگويد « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » ( همه چيز فانى است جز وجه اللَّه ) « 1 » و نيز مىگويد « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ » ( هر كه بر زمين است فانى شود و وجه پروردگارت كه ذوالجلال و الاكرام است باقى ماند ) « 2 » ( و كليهء اين آيات شاهد بر رجوع و بازگشت كليهء موجودات به سوى خدا و ظهور قيامت كبرى است ) . و مسلم است كه انكار قيامت كبرى از ناحيهء آنان كه يا به وسيلهء شهود و عيان و يا از طريق دليل و برهان بدين مقام و مرتبه از علم و يقين نرسيده و بدين سعادت عظمى نايل نگشته‌اند ( و بر انكار و جهل و جمودت خويش باقى مانده‌اند ) يا به علت غرور آنان به عقل ناقص خويش و يا به علت ضعف ايمان‌شان ( به خدا و رسول و روز جزا و شواهد و براهين آسمانى ) است كه خدا ما و برادران ايمانى ما را از آن غرور و ضعف رهايى بخشد و هر كس دل او به نور يقين روشن و منور گرديد ، همواره تبديل و تغير اجزاى عالم و اعيان و طبايع و نفوس آن‌ها را در هر لحظه مشاهده مىكند و به رأى العين مىبيند كه كليهء اجزاى عالم دائما در تغير و تبدلند و تعينات و خصوصيات آن‌ها زايل و گذرانند و آن كس كه حشر جميع قواى انسانى با اختلاف و تباين آن‌ها در ذات و ماهيت و اختلاف مواضع آن‌ها در بدن و اختلاف آثار مترتب بر آن‌ها و بازگشت و رجوع همه آن‌ها را به يك ذات بسيط روحانى ( به نام نفس ) و اضمحلال و فناى آن‌ها را در آن ذات بسيط روحانى مشاهده كند ( و ببيند كه چگونه همگى قوا و آثار مترتب بر آن‌ها به يك اصل و حقيقت بسيط روحانى مشاهده كند ( و ببيند كه چگونه همگى قوا و آثار مترتب بر آن‌ها به يك اصل و حقيقت بسيط وحدانى به نام نفس باز مىگردند و همگى در ذات و وجود او فانى و مضمحل شده‌اند و با رجوع و اضمحلال و فناى در آن ذات استقلال و تعينات خود را از دست مىدهند ) تصديق به رجوع و بازگشت كليهء موجودات عالم به سوى خداى واحد قهار بر وى سهل و آسان خواهد بود . و بدان كه هر چند نفخه از جانب پروردگار نفخهء واحد يگانه‌اى است ، زيرا او به جميع ما سواى خود محيط است ولى نسبت به خلايق ، نفخات متعددى است بر حسب تعدد اشخاص همان‌طور كه كليهء ازمنه و اوقات و ساعات كه در اين عالم ، متكثر و متعدد و داراى امتدادى بسيار طولانى و متعاقب‌اند ، نسبت به خدا ساعت واحداند چنان‌كه خود در قرآن مجيد مىگويد « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ » « 3 » و لفظ ساعت نيز مشتق و مأخوذ از كلمهء سعى است زيرا جميع اشياء ساعى و متوجه به جانب اويند ( و اين مطلب خلاصه‌اى است از آن‌چه كه بر اهل كشف معلوم گرديده است و تمامى تحقيق در اين باب محتاج است به ملازمت طريقه اهل كشف و كثرت مراجعه به آنان ) .

--> ( 1 ) قصص / 88 . ( 2 ) رحمن / 27 . ( 3 ) قمر / 50 .